De laatste berichten

Er bestaat een vorm van eenzaamheid die nauwelijks zichtbaar is. Niet de eenzaamheid van mensen die niemand kennen, maar van mensen die jarenlang nodig zijn geweest. Mensen op wie geleund werd. Mensen die verantwoordelijkheid droegen toen anderen het niet konden. Mensen die doorgingen terwijl ze eigenlijk hadden moeten stilstaan, rouwen of zelf opgevangen hadden moeten worden. Deze eenzaamheid zit vaak verborgen achter kracht.

Gedrag veranderen klinkt aantrekkelijk in beleidsstukken, visiedocumenten en campagnes. In de praktijk begint verandering echter bijna altijd met ongemak. Mensen reageren zelden direct enthousiast op iets nieuws. Eerst komt de twijfel. Dan het gemopper. Soms openlijke weerstand. Vaak ook de stille variant: afwachten, negeren of denken dat het vanzelf weer overwaait.

Het gedachtengoed van Geluk Centraal is een uitnodiging om anders te kijken en anders te handelen. Om systemen te beoordelen op hun bijdrage aan het menselijk welzijn. En precies daar zit mijn motivatie voor mijn deelname aan deze club. Ik richt me daarbij op zorg in de samenleving, zorg voor mensen met intensieve zorgvragen. Hoe we met hen samenleven, of zij zich gezien, beschermd en verbonden voelen. Hoe vrij voelt men zich? Ik stel dit ter discussie in mijn essay: ‘Schitterend grijs verlangen’ dat ik schreef over zorg voor mensen met dementie.

Het recente onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) bevestigt wat veel Nederlanders al jaren ervaren: de economische verschillen tussen huishoudens nemen toe en het belastingstelsel corrigeert die verschillen onvoldoende. Sterker nog, het systeem vergroot de ongelijkheid soms zelfs. Vooral huishoudens met grote vermogens en hoge inkomens beschikken over mogelijkheden om belastingdruk te beperken, terwijl werkenden en middeninkomens relatief zwaar worden belast. Volgens het CPB komt daardoor niet alleen de koopkracht onder druk te staan, maar ook de kansengelijkheid en de brede welvaart.

In een tijd waarin vrijheid onder druk staat, groeit het belang van menselijke verbondenheid. Misschien ligt daarin wel de essentie van Bevrijdingsdag anno nu. Het besef dat vrijheid pas duurzaam bestaat wanneer mensen zich gezien, beschermd en verbonden voelen. Vooruitdenker en mede-initiatiefnemer Wim Heerke Spronk schreef hier vandaag een artikel over. Op de valreep neem ik de vrijheid om ook iets te schrijven, voor Geluk Centraal.

Vrijheid lijkt in Nederland vanzelfsprekend, maar in werkelijkheid staat zij steeds vaker onder druk. Niet alleen door geopolitieke spanningen en internationale machtsverschuivingen, maar ook door groeiende onzekerheid in het dagelijks leven. Wanneer wonen onbereikbaar wordt, werk minder zekerheid biedt en vertrouwen in systemen afneemt, raakt dat niet alleen onze economie, maar ook ons gevoel van vrijheid, verbondenheid en welzijn.

Na een periode van stilte laten de verenigde vooruitdenkers en wetenschappers van Geluk Centraal weer van zich horen. Die stilte was bewust en noodzakelijk. Niet omdat er niets te zeggen was, maar juist omdat er te veel speelde om direct op te reageren. Wij hebben gekeken, geluisterd en gewogen. Naar de richting waarin de wereld zich beweegt en naar de eerste contouren van het nieuwe kabinet onder leiding van Rob Jetten. Want wie richting wil geven, moet eerst begrijpen wat er werkelijk gaande is.

Allereerst wens ik iedereen een gezond, maar vooral gelukkig 2026. Op de eerste dag van het jaar kopt de NOS: ‘We moeten af van het toeslagensysteem, maar hoe dat kan is nog de vraag’. Die vraag verbaast mij, omdat ik hier al jaren over schrijf en publiceer in diverse media. Het huidige stelsel van toeslagen, uitkeringen en fiscale regelingen is onhoudbaar geworden: complex, onvoorspelbaar en voor veel mensen volstrekt onbegrijpelijk.

Wat zich de afgelopen dagen heeft afgespeeld rond abortusklinieken raakt mij, omdat het laat zien hoe snel morele helderheid kan verdwijnen wanneer politieke calculatie de overhand krijgt. Feit is dat demissionair minister Mona Keijzer van de BBB haar zin heeft gekregen. Dankzij haar ingrijpen is het voorstel om wettelijke bufferzones rond abortusklinieken in te voeren van tafel gehaald.

Voor modulaire en industriële woningbouw ziet ondernemer en vooruitdenker Wim-Heerke Spronk voornamelijk kansen in Duitsland. Die overtuiging is niet ontstaan uit theorie of modewoorden, maar uit jarenlange ervaring in en rondom de woningbouw, in fabrieken, op bouwplaatsen en aan bestuurlijke tafels. “Wat ik zie, is een groeiende kloof tussen wat technisch en industrieel mogelijk is en wat het Nederlandse systeem toestaat. En die kloof wordt helaas met de dag groter”, aldus Spronk.

We voeren in Nederland graag het debat dat doet alsof ‘instroom’ het probleem is, terwijl de echte werkelijkheid elders ligt. In een eerder door ons gepubliceerd artikel ‘de mythe van de asielcrisis’ wordt het scherp neergezet. Wat wij hier ervaren is vooral een opvangcrisis, veroorzaakt door beleid dat wisselt tussen paniek, symboliek en bestuurlijke stilstand. Dat is precies waar het wringt. We behandelen mensen alsof ze een dossier zijn dat je kunt parkeren, terwijl de wereld door oorlogen, instortende staten en klimaatdruk steeds meer mensen in beweging zet. En ondertussen laten we in AZC’s talenten wachten, soms jarenlang, terwijl bedrijven en publieke diensten overal schreeuwen om personeel. Dat is niet alleen onmenselijk. Het is ook dom beleid.

Nederland stapelt plannen, afspraken en doelstellingen alsof het een sport is. Het Rijk produceert woondeals, programma’s, bouwversnellers en spreidingsmodellen die op papier allemaal maakbaar lijken. Maar zodra deze plannen landen bij gemeenten, de plek waar papieren ambities in fysieke werkelijkheid moeten veranderen, begint het systeem te kraken. Vaak niet enkel vanwege ingewikkelde regelgeving of externe omstandigheden, maar voornamelijk omdat de basis ontbreekt: vakmensen, kennis, lef, wil, continuïteit en eigenaarschap.