De laatste berichten

Allereerst wens ik iedereen een gezond, maar vooral gelukkig 2026. Op de eerste dag van het jaar kopt de NOS: ‘We moeten af van het toeslagensysteem, maar hoe dat kan is nog de vraag’. Die vraag verbaast mij, omdat ik hier al jaren over schrijf en publiceer in diverse media. Het huidige stelsel van toeslagen, uitkeringen en fiscale regelingen is onhoudbaar geworden: complex, onvoorspelbaar en voor veel mensen volstrekt onbegrijpelijk.

Wat zich de afgelopen dagen heeft afgespeeld rond abortusklinieken raakt mij, omdat het laat zien hoe snel morele helderheid kan verdwijnen wanneer politieke calculatie de overhand krijgt. Feit is dat demissionair minister Mona Keijzer van de BBB haar zin heeft gekregen. Dankzij haar ingrijpen is het voorstel om wettelijke bufferzones rond abortusklinieken in te voeren van tafel gehaald.

Voor modulaire en industriële woningbouw ziet ondernemer en vooruitdenker Wim-Heerke Spronk voornamelijk kansen in Duitsland. Die overtuiging is niet ontstaan uit theorie of modewoorden, maar uit jarenlange ervaring in en rondom de woningbouw, in fabrieken, op bouwplaatsen en aan bestuurlijke tafels. “Wat ik zie, is een groeiende kloof tussen wat technisch en industrieel mogelijk is en wat het Nederlandse systeem toestaat. En die kloof wordt helaas met de dag groter”, aldus Spronk.

We voeren in Nederland graag het debat dat doet alsof ‘instroom’ het probleem is, terwijl de echte werkelijkheid elders ligt. In een eerder door ons gepubliceerd artikel ‘de mythe van de asielcrisis’ wordt het scherp neergezet. Wat wij hier ervaren is vooral een opvangcrisis, veroorzaakt door beleid dat wisselt tussen paniek, symboliek en bestuurlijke stilstand. Dat is precies waar het wringt. We behandelen mensen alsof ze een dossier zijn dat je kunt parkeren, terwijl de wereld door oorlogen, instortende staten en klimaatdruk steeds meer mensen in beweging zet. En ondertussen laten we in AZC’s talenten wachten, soms jarenlang, terwijl bedrijven en publieke diensten overal schreeuwen om personeel. Dat is niet alleen onmenselijk. Het is ook dom beleid.

Nederland stapelt plannen, afspraken en doelstellingen alsof het een sport is. Het Rijk produceert woondeals, programma’s, bouwversnellers en spreidingsmodellen die op papier allemaal maakbaar lijken. Maar zodra deze plannen landen bij gemeenten, de plek waar papieren ambities in fysieke werkelijkheid moeten veranderen, begint het systeem te kraken. Vaak niet enkel vanwege ingewikkelde regelgeving of externe omstandigheden, maar voornamelijk omdat de basis ontbreekt: vakmensen, kennis, lef, wil, continuïteit en eigenaarschap.

Het wemelt van goede ideeën en initiatieven in de langdurige zorg. Hoe het beter en efficiënter kan. Prachtige kleinschalige woonconcepten, innovatieve loketten waar men terecht kan voor hulp, levensloopzorg enz. Ideeën en initiatieven met de potentie om het leven van veel mensen wezenlijk te verbeteren. De kennis en betrokkenheid van ontwikkelaars is groot, hun kansen helaas niet. Er is een groot probleem: aan het eind van de pijpleiding, waar alle goede intenties samenkomen, zit een verstopping. En, tot overmaat van ramp, wordt er niet gewerkt aan een structurele oplossing van de verstopping. Af en toe vinden er kleine reparaties plaats maar de leiding heeft zijn beste tijd gehad en vraagt om vervanging. De zorg loopt vast.

“Geweldig toch!” was de reactie van de man, die de militaire colonne van pantservoertuigen stond te spotten in zijn stad. Zijn ogen straalden en hij vervolgde: “Oefening baart kunst.” Op het journaal werd verslag gedaan van een landelijke legeroefening. De soldaten verplaatsten zich met hun reuzevoertuigen van verzamelgebied naar inzetgebied, waar het schieten wordt getraind. Alles ter voorbereiding op de toekomst en het garanderen van onze veiligheid.

Toen ik afgelopen week het artikel ‘Met het basisinkomen los je armoede nog niet op’ van Tim ‘S Jongers in De Correspondent las, herkende ik veel. Ook ik zie dat een basisinkomen in een land als Nederland mensen niet zomaar uit het armoedemoeras trekt. Armoede is hier zelden alleen een kwestie van te weinig euro’s per maand, maar vooral een optelsom van problemen: gezondheid, schulden, wonen, laaggeletterdheid, gebrek aan netwerk, stress, wantrouwen. Geld is dan eerder één probleem tussen de andere achtennegentig dan de magische oplossing.

‘Zijn wij definities? Je bent wat je eet.’ Die woorden stonden vanavond, geschilderd door één van de aanwezige jongeren, bijna lichtgevend in de ruimte. Het was een krachtige, poëtische boodschap: wanneer je kinderen alleen voedt met normen, labels en verwachtingen, groeien ze op tot definities in plaats van tot mensen. Wanneer een systeem hen alleen ziet door de lens van wat zij niet kunnen of niet zijn, dan gaat dat systeem bepalen wie zij worden.

In Nederland voltrekt zich een stille crisis. Geen crisis die het nieuws haalt, geen crisis die talkshows domineert, en geen crisis waarbij politici zich, op een enkele aarzelende uitzondering na, publiekelijk uitspreken. Het betreft de groeiende groep mensen met Post Acuut Infectieus Syndroom (PAIS): een verzamelnaam voor ziektebeelden die na een infectie ontstaan en het leven van patiënten langdurig, vaak blijvend, ontwrichten. Longcovid, ME/CVS, Q-koortsvermoeidheidssyndroom en chronische Lyme behoren tot hetzelfde spectrum van ontregeling, uitputting en invaliderende klachten.

Wim-Heerke Spronk is een vooruitdenker die de fundamenten durft te bevragen. Een ervaren marketingstrateeg en bestuurder die techniek, filosofie en menselijkheid moeiteloos verbindt. Als dienend leider richt hij zich niet op macht, maar op betekenis: systemen verbeteren zodat mensen kunnen floreren. Zijn denken is uitgesproken normatief, met rechtvaardigheid en bestaanszekerheid als vanzelfsprekende kernwaarden. Tegelijk is hij een systemisch denker pur sang, iemand die de samenhang der dingen ziet, van stikstof tot woningbouw, van ongelijkheid tot geluk. In een tijd waarin veel debatten verzanden in symptoombestrijding, schuift Spronk een ander kompas naar voren: welzijn centraal, en de moed om systemen opnieuw te ontwerpen.

Zolang de sfeer goed is en het doel gedeeld, lijkt samenwerking vanzelf te gaan. Mensen vullen elkaar aan, vertrouwen groeit en successen worden gezamenlijk gevierd. Maar staat er een bonus, een promotie of prestige op het spel, en het toneel verandert. De harmonie brokkelt af, collega’s worden concurrenten, en het gemeenschappelijke ‘wij’ verandert in een defensief ‘ik’.