Laatste berichten Leiderschap

Allereerst wens ik iedereen een gezond, maar vooral gelukkig 2026. Op de eerste dag van het jaar kopt de NOS: ‘We moeten af van het toeslagensysteem, maar hoe dat kan is nog de vraag’. Die vraag verbaast mij, omdat ik hier al jaren over schrijf en publiceer in diverse media. Het huidige stelsel van toeslagen, uitkeringen en fiscale regelingen is onhoudbaar geworden: complex, onvoorspelbaar en voor veel mensen volstrekt onbegrijpelijk.

We voeren in Nederland graag het debat dat doet alsof ‘instroom’ het probleem is, terwijl de echte werkelijkheid elders ligt. In een eerder door ons gepubliceerd artikel ‘de mythe van de asielcrisis’ wordt het scherp neergezet. Wat wij hier ervaren is vooral een opvangcrisis, veroorzaakt door beleid dat wisselt tussen paniek, symboliek en bestuurlijke stilstand. Dat is precies waar het wringt. We behandelen mensen alsof ze een dossier zijn dat je kunt parkeren, terwijl de wereld door oorlogen, instortende staten en klimaatdruk steeds meer mensen in beweging zet. En ondertussen laten we in AZC’s talenten wachten, soms jarenlang, terwijl bedrijven en publieke diensten overal schreeuwen om personeel. Dat is niet alleen onmenselijk. Het is ook dom beleid.

Nederland stapelt plannen, afspraken en doelstellingen alsof het een sport is. Het Rijk produceert woondeals, programma’s, bouwversnellers en spreidingsmodellen die op papier allemaal maakbaar lijken. Maar zodra deze plannen landen bij gemeenten, de plek waar papieren ambities in fysieke werkelijkheid moeten veranderen, begint het systeem te kraken. Vaak niet enkel vanwege ingewikkelde regelgeving of externe omstandigheden, maar voornamelijk omdat de basis ontbreekt: vakmensen, kennis, lef, wil, continuïteit en eigenaarschap.

Toen ik afgelopen week het artikel ‘Met het basisinkomen los je armoede nog niet op’ van Tim ‘S Jongers in De Correspondent las, herkende ik veel. Ook ik zie dat een basisinkomen in een land als Nederland mensen niet zomaar uit het armoedemoeras trekt. Armoede is hier zelden alleen een kwestie van te weinig euro’s per maand, maar vooral een optelsom van problemen: gezondheid, schulden, wonen, laaggeletterdheid, gebrek aan netwerk, stress, wantrouwen. Geld is dan eerder één probleem tussen de andere achtennegentig dan de magische oplossing.

Wim-Heerke Spronk is een vooruitdenker die de fundamenten durft te bevragen. Een ervaren marketingstrateeg en bestuurder die techniek, filosofie en menselijkheid moeiteloos verbindt. Als dienend leider richt hij zich niet op macht, maar op betekenis: systemen verbeteren zodat mensen kunnen floreren. Zijn denken is uitgesproken normatief, met rechtvaardigheid en bestaanszekerheid als vanzelfsprekende kernwaarden. Tegelijk is hij een systemisch denker pur sang, iemand die de samenhang der dingen ziet, van stikstof tot woningbouw, van ongelijkheid tot geluk. In een tijd waarin veel debatten verzanden in symptoombestrijding, schuift Spronk een ander kompas naar voren: welzijn centraal, en de moed om systemen opnieuw te ontwerpen.

Zolang de sfeer goed is en het doel gedeeld, lijkt samenwerking vanzelf te gaan. Mensen vullen elkaar aan, vertrouwen groeit en successen worden gezamenlijk gevierd. Maar staat er een bonus, een promotie of prestige op het spel, en het toneel verandert. De harmonie brokkelt af, collega’s worden concurrenten, en het gemeenschappelijke ‘wij’ verandert in een defensief ‘ik’.

Nog vier dagen, dan mogen we weer stemmen. We vullen hokjes in, debatteren aan keukentafels en hopen op verandering. Maar diep van binnen weten we: de kans is groot dat we straks hetzelfde doen als twee jaar geleden. We stemmen zoals we altijd hebben gestemd, op de partijen die we kennen, in het systeem dat we kennen. En dus krijgen we wat we altijd kregen.

In vrijwel alle verkiezingsprogramma’s staat wonen hoog op de politieke agenda. Toch lijkt de woningmarkt tot nu toe vooral veel verliezers te kennen, met woningzoekenden als de grootste gedupeerden. Met de verkiezingen in aantocht laat ik me in verschillende media steeds vaker uit over de vraag waarom het niet lukt om de industriële en modulaire woningbouw in Nederland écht vlot te trekken. Mijn analyse blijft telkens dezelfde: ondanks goede bedoelingen, veel pioneers, innovaties en talloze initiatieven zitten we vast in een systeem dat vernieuwing eerder afremt dan aanjaagt.

Op 29 oktober trekken we opnieuw naar de stembus. We doen wat van ons verwacht wordt: we stemmen, we doen onze democratische plicht, we maken dat hokje rood. Maar steeds meer mensen vragen zich af wat die stem eigenlijk nog waard is. Want op wie, of beter gezegd op wat, stemmen we eigenlijk? In een politiek klimaat waarin verkiezingen vooral mediashows zijn geworden, waarin partijleiders debatteren in oneliners en campagnes draaien om imago’s in plaats van ideeën, lijkt de afstand tussen kiezer en bestuur groter dan ooit. De stem van de burger, ooit symbool van invloed en verandering, lijkt te zijn gereduceerd tot een rituele handeling zonder wezenlijke uitkomst.

Ik zeg het maar zoals ik het ervaar: Nederland praat zichzelf op slot. Waar je ook kijkt, van Den Haag tot de lokale ondernemersvereniging, van brancheclubs tot goedbedoelde netwerkbijeenkomsten, overal wordt gepraat. We vergaderen, we adviseren, we organiseren conferenties en seminars. Maar écht besluiten nemen en iets uitvoeren? Dat gebeurt veel te weinig. Onze samenleving wordt gegijzeld door een overlegstructuur die haar eigen doel is geworden.

We kennen allemaal het beeld: de jongens van de Zuidas. Strak in pak, glimmende schoenen, telefoon altijd in de hand, voortdurend jagend op de volgende deal. Het draait om status, dure auto’s, luxe horloges en het zo snel mogelijk binnenhalen van zoveel mogelijk geld. Maar deze manier van kijken naar werk en naar de samenleving beperkt zich allang niet meer tot die ene straat in Amsterdam. ‘Hollow Hustle’, het individueel najagen van winst zonder inhoud of waarde, alles voor het geld, koste wat het kost, is langzaam doorgedrongen tot talloze sectoren. Vastgoed, consultancy, bouw, zorg, techniek. Overal zie ik het terug. En helaas: “ik kom het bijna dagelijks tegen.”

Op 29 oktober 2025 kiest Nederland een nieuw parlement. Wat zou moeten beginnen als een open gesprek over de toekomst van ons land, dreigt opnieuw te ontaarden in een strijd om beeldvorming, identiteit en uitsluiting. De campagneaftrap van Geert Wilders was daar een schrijnend voorbeeld van: geen inhoudelijk programma, slechts een zorgvuldig gekozen beeld, eenvoudig te begrijpen, maar bedoeld om te verdelen. Het is een beeld dat niet verbindt, maar scheidt. Dat niet uitnodigt, maar verwijt. Niet luistert, maar beschuldigt. Wilders lijkt de kunst van framing meester: wie je positioneert als ‘wij’ en wie als ‘zij’ bepaalt het debat, maar het biedt geen antwoord op vragen over migratie, woningnood of sociale vervreemding.