Laatste berichten Leiderschap

In een tijd waarin oorlog, ontmenselijking en politieke stilte elkaar versterken, kunnen we niet langer zwijgen. Terwijl het geweld in Gaza escaleert en onze eigen regering overweegt om hulp aan mensen zonder papieren strafbaar te maken, is er behoefte aan helderheid, morele moed en menselijkheid. Deze open brief is een oproep vanuit de verenigde vooruitdenkers en wetenschappers van Geluk Centraal om leiders wakker te schudden. Want wie mensen in hokjes blijft plaatsen, verliest het zicht op wat ons werkelijk verbindt: ons mens-zijn. En wie hulp criminaliseert, kiest niet voor veiligheid, maar voor ontmenselijking. Deze brief is geschreven in de overtuiging dat medemenselijkheid geen misdrijf is. En dat zwijgen, in deze tijd, geen optie meer is.

De afgelopen week werd in Nederland een grens overschreden die ik tot voor kort niet voor mogelijk had gehouden. Terwijl elders op de wereld mensen opstaan voor vrijheid, rechtvaardigheid en menselijke waardigheid, overweegt onze eigen regering een wet die het helpen van mensen in nood strafbaar maakt. Medemenselijkheid, zo lijkt het, dreigt in Nederland een misdrijf te worden.

Het boeit me: die veilige vrijheid. Het is een begrip dat raakt aan alles wat het leven betekenis geeft. Veiligheid en vrijheid horen bij elkaar, maar staan ook regelmatig op gespannen voet. Veiligheid vraagt om bescherming, begrenzing. Vrijheid roept juist: Laat me! Geef me ruimte! De overheid heeft als opdracht veilige vrijheid te waarborgen. Niet binnen één ministerie, maar als gezamenlijke, overstijgende verantwoordelijkheid. In deze column zoom ik in op hoe dat uitpakt in sectoren als zorg, gezondheid en defensie. Want de belangen zijn lang niet altijd zo gemeenschappelijk als de term doet vermoeden.

Afgelopen week viel opnieuw een kabinet. Voor de één een politieke gebeurtenis zoals zovelen, voor de ander het zoveelste bewijs dat het huidige politieke systeem zijn houdbaarheidsdatum ruimschoots is gepasseerd. Wat ons betreft is het vooral een pijnlijk, maar helder signaal: Dè bevestiging dat Nederland toe is aan een systeemupdate. Niet alleen in hoe we omgaan met voedsel, zorg, veiligheid, onderwijs, migratie en wonen, maar vooral in hoe we ons land besturen. Verkiezingen, partijpolitiek en de traditionele parlementaire machtsverdeling zijn lange tijd als de ruggengraat van onze democratie beschouwd. Maar die ruggengraat blijkt inmiddels broos. Veel mensen voelen zich niet vertegenwoordigd, laat staan gehoord. De urgentie wordt niet gevoeld. Het is volgens mij de hoogste tijd om de fundamenten van onze democratie te herzien.

In een tijd waarin Nederland geconfronteerd wordt met een historisch woningtekort, kiest het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) voor een fundamenteel andere aanpak: industrieel bouwen. Geen tijdelijke lapmiddelen meer, maar een structurele hervorming van de manier waarop we bouwen. Het gaat om gezonde, permanente gebouwen en woningen die volledig voldoen aan het Bouwbesluit, geconditioneerd worden geproduceerd in fabrieken en snel op locatie kunnen worden geplaatst. Duurzaam en betaalbaar.

We leven in een tijd waarin bureaucratie, verspilling en corruptie binnen overheden en instituties alomtegenwoordig lijken. Burgers en bedrijven klagen over inefficiëntie, hoge belastingen en logge structuren die innovatie in de weg staan. Maar zodra iemand daadwerkelijk de handschoen oppakt om verandering te brengen, volgt direct een storm van kritiek.

De wereld kijkt opnieuw met verbijstering naar de Verenigde Staten. De voormalige president Donald Trump laat wederom zien hoe hij politiek bedrijft: niet als een staatsman met visie en morele principes, maar als een puur transactionele leider. Een man die alles ziet als een onderhandeling, waarbij enkel macht en eigenbelang de drijfveren zijn.

Net als Hans Spekman, voormalig PvdA-raadslid, wethouder, Kamerlid en partijvoorzitter, roep ik samen met de verenigde vooruitdenkers op tot een nieuwe benadering van populisme: niet gericht op de leiders, maar op de anders denkenden. Mijn oproep komt op een moment dat er in de media nog te vaak aandacht is voor personen in plaats van de thema’s die de samenleving werkelijk bezighouden.

Vandaag kwam het nieuws naar buiten dat het aantal asielaanvragen in Nederland voor het eerst in vier jaar is gedaald. Hoewel dit op het eerste gezicht goed nieuws lijkt, brengt het ook een golf van politieke interpretaties en retoriek met zich mee. De term die hierbij steeds meer opduikt, is het ‘FABER-effect’, genoemd naar de PVV-minister van Asiel en Migratie, mevrouw Faber. Maar wat houdt dit effect precies in? En nog belangrijker, in hoeverre klopt het dat de daling van asielaanvragen hieraan toe te schrijven is? Tijd om de feiten op een rij te zetten.

Het afgelopen jaar heeft de wereld opnieuw laten zien hoe onzeker, verdeeld en soms pijnlijk het leven kan zijn. Oorlog, kansenongelijkheid, klimaatverandering, en een groeiende wooncrisis drukken zwaar op onze collectieve schouders. De geopolitieke spanningen tussen Amerika, Europa en China, en de tragedies zoals het conflict in het Midden-Oosten, maken duidelijk dat de wereld verre van stabiel is.

Zoals Elwin Mommers, (neuro)radioloog en medisch directeur van het Zuyderland ziekenhuis, zeer treffend stelt:  “Je komt er als kabinet achter dat je voorgenomen miljoenenbezuiniging op onderwijs en onderzoek toch niet zo’n briljant idee was. Wat doe je dan? Logischerwijs zou je kunnen kijken naar maatregelen die eerlijker, socialer en economisch zinvoller zijn.”

De politiek lijkt steeds vaker haar eigen principes en achterban te verloochenen. Dit sentiment bracht Geluk Centraal ertoe om na de kritiek op de BBB en haar minister Femke Marije Wiersma van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) ook de andere coalitiepartners onder de loep te nemen. Maar hoe zit het met de VVD? Verloochent de partij haar achterban, of weerspiegelt de achterban juist de koers van de partij?