Uitgedroogde natuur, bosbranden, overbelaste zorgsystemen en steden die nauwelijks nog afkoelen. Wat ooit uitzonderlijk was, lijkt steeds vaker het nieuwe normaal te worden.
Afgelopen week was ik voor mijn werk op een gletsjer in Oostenrijk. Daar stond ik op grote hoogte, waar je verkoeling zou verwachten, terwijl de thermometer 27 graden aangaf. Het voelde bijna onwerkelijk. Tegelijkertijd hoorde en zag ik hoe deze gletsjer in vergelijking met veertig jaar geleden vrijwel is verdwenen. Waar ooit een imposante ijsmassa lag, resteren nu slechts delen van wat eens een indrukwekkend natuurverschijnsel was. Het is slechts één voorbeeld, maar wel een voorbeeld dat de veranderingen tastbaar maakt. Je hoeft geen klimaatwetenschapper te zijn om te zien dat er iets fundamenteels aan het veranderen is. Die ervaring raakt mij niet alleen vanwege de cijfers, maar vooral vanwege wat ze symboliseert. Ze laat zien dat we leven in een wereld die fundamenteel aan het veranderen is.
“De hitte als spiegel van een veranderende wereld”
Ik ben niet alleen bezorgd over de toekomst; ik ervaar ook het pijnlijke besef dat de wereld zoals ik die kende langzaam uit beeld verdwijnt. Niet omdat de aarde ophoudt te bestaan, maar omdat de zekerheden waarop generaties hebben vertrouwd in hoog tempo verdwijnen. De vanzelfsprekendheid van stabiliteit, veiligheid en vooruitgang maakt steeds vaker plaats voor onzekerheid en voortdurende verandering. De klimaatcrisis is geen waarschuwing voor later meer. Ze speelt zich af in het hier en nu. Extreem weer, langdurige droogte, overstromingen en het verdwijnen van planten- en diersoorten maken duidelijk dat de balans tussen mens en natuur ernstig is verstoord. Iedere nieuwe temperatuurrecord voelt als een signaal dat we niet langer kunnen volhouden dat dit een probleem van de volgende generatie is. Het is onze werkelijkheid geworden. Tegelijkertijd lijken oorlog en conflict opnieuw vaste onderdelen van onze wereld te zijn geworden. Na de Koude Oorlog leefde de overtuiging dat internationale samenwerking en diplomatie uiteindelijk zouden leiden tot een stabielere en vreedzamere wereld. Die verwachting heeft plaatsgemaakt voor een andere realiteit. De oorlog in Europa, de voortdurende spanningen in het Midden-Oosten en de groeiende rivaliteit tussen grootmachten laten zien hoe kwetsbaar vrede is. Het vertrouwen dat de geschiedenis zich vanzelf zou ontwikkelen richting meer samenwerking en veiligheid blijkt een misvatting.
Ook de bestaanszekerheid staat onder druk. Een betaalbare woning is voor veel mensen onbereikbaar geworden, de kosten van levensonderhoud blijven stijgen en financiële onzekerheid treft een steeds grotere groep mensen, ook degenen die iedere dag hard werken. Dat ondermijnt niet alleen hun koopkracht, maar ook het vertrouwen dat inzet en verantwoordelijkheid vanzelf leiden tot een stabiel bestaan. Wanneer dat fundament begint te wankelen, raakt dat de samenleving als geheel. Daarbovenop verandert het mondiale machtsevenwicht in een tempo dat we decennialang niet hebben meegemaakt. De wereldorde die lange tijd werd gedomineerd door het Westen maakt plaats voor een nieuwe werkelijkheid waarin landen als China, India en andere opkomende economieën een steeds grotere rol opeisen. Internationale samenwerking staat onder druk en geopolitieke belangen wegen steeds vaker zwaarder dan gezamenlijke waarden. We bevinden ons in een overgangsperiode waarvan niemand precies weet hoe die eruit zal zien. Misschien is dat wel wat mij het meest bezighoudt. Niet alleen wat er verandert, maar de snelheid waarmee vertrouwde ankerpunten verdwijnen. De overtuiging dat morgen in grote lijnen op gisteren zou lijken, bestaat niet meer. We leven in een tijd waarin verandering de enige constante lijkt te zijn.
“Een nieuwe wereldorde dient zich aan”
Toch betekent het besef dat een oude werkelijkheid verdwijnt niet dat alle hoop verloren is. Juist omdat vrede, een leefbare aarde, bestaanszekerheid en onderling vertrouwen onder druk staan, realiseren we ons hoe waardevol die fundamenten zijn. Misschien begint iedere nieuwe toekomst wel met de erkenning dat de wereld waarin wij opgroeiden niet langer bestaat. De hitte van deze week is daarom veel meer dan een meteorologisch verschijnsel. Ze is een spiegel die ons confronteert met de gevolgen van onze keuzes en met de vraag hoe wij willen omgaan met de uitdagingen van deze tijd. We kunnen de signalen blijven relativeren of doorschuiven naar de toekomst, maar de werkelijkheid dient zich inmiddels iedere zomer opnieuw aan.
De wereld zoals we die kenden keert waarschijnlijk niet meer terug. De vraag is niet of we die oude werkelijkheid kunnen herstellen, maar of we de moed hebben om een nieuwe toekomst vorm te geven. Een toekomst waarin duurzaamheid, vrede, bestaanszekerheid en menselijke waardigheid opnieuw het fundament vormen. Dat is misschien wel de belangrijkste opdracht van onze generatie.
